Historia krzeseł art déco – dlaczego są tak wyjątkowe?

Styl art déco, który rozkwitł w latach 20. i 30. XX wieku, do dziś pozostaje synonimem luksusu, elegancji i nowoczesności. To epoka, w której rzemiosło spotkało się z przemysłem, a funkcjonalność splotła się z wyrafinowaną estetyką. Wśród wielu elementów wyposażenia wnętrz, to właśnie krzesła art déco stanowią jedne z najbardziej fascynujących przykładów wzornictwa tamtego okresu. Nie są one jedynie meblami do siedzenia; to małe dzieła sztuki, które opowiadają historię o pragnieniu piękna w czasach dynamicznych zmian społecznych i technologicznych. W niniejszym artykule przyjrzymy się bliżej historii tych niezwykłych mebli, zbadamy ich genezę, użyte materiały oraz spróbujemy odpowiedzieć na pytanie: dlaczego krzesła art déco są tak wyjątkowe i pożądane przez kolekcjonerów na całym świecie?

Geneza stylu: Bunt przeciwko secesji i powiew nowoczesności

Aby w pełni zrozumieć fenomen krzeseł art déco, musimy cofnąć się do początków XX wieku. Styl ten narodził się we Francji, a jego nazwa pochodzi od słynnej wystawy Exposition Internationale des Arts Décoratifs et Industriels Modernes, która odbyła się w Paryżu w 1925 roku. Była to odpowiedź na wcześniejszą secesję (Art Nouveau), charakteryzującą się płynnymi, organicznymi liniami i motywami roślinnymi.

Twórcy art déco pragnęli czegoś innego – porządku, symetrii i geometrii. Zmęczeni kapryśną naturą secesji, zwrócili się ku formom bardziej zdyscyplinowanym, inspirowanym zarówno klasycyzmem, jak i rodzącym się kubizmem czy futuryzmem. Krzesła z tego okresu doskonale odzwierciedlają te dążenia. Zamiast wicia się jak pnącza, ich nogi stały się proste lub delikatnie zwężane, oparcia przybrały formy trapezów, kół lub prostokątów, a cała konstrukcja zyskała na solidności i dostojeństwie.

Warto również zauważyć, że art déco nie było stylem jednolitym. Wyróżniamy w nim nurt luksusowy, skupiony na unikatowych dziełach dla elity, oraz nurt bardziej industrialny, dążący do masowej produkcji. Krzesła powstawały w obu tych nurtach, choć to te pierwsze – tworzone przez mistrzów ebenistyki – budzą dziś największy podziw.

Szlachetne materiały: Esencja luksusu

To, co wyróżnia krzesła art déco na tle mebli z innych epok, to bezkompromisowe podejście do materiałów. Projektanci tamtego okresu nie bali się łączyć tradycji z egzotyką. Drewno, z którego wykonywano stelaże, niemal zawsze było gatunkiem szlachetnym. Do najpopularniejszych należały:

• Heban makassar: Ciemne, niemal czarne drewno z charakterystycznymi brązowymi pasami, które nadawało meblom niezwykłej głębi i tajemniczości.
• Palisander: Ceniony za swoje bogate usłojenie i ciepłą barwę, często wykorzystywany w fornirach o skomplikowanych wzorach.
• Orzech kaukaski: Klasyczny, elegancki, o pięknej strukturze, często polerowany na wysoki połysk.
• Klon ptasie oczko: Jasne drewno o unikalnym rysunku, stosowane często jako kontrast dla ciemniejszych elementów.

Jednak drewno to nie wszystko. Krzesła art déco często inkrustowano kością słoniową, masą perłową czy szylkretem (choć dziś te materiały są kontrowersyjne i chronione, w tamtych czasach stanowiły szczyt luksusu). Tapicerka również nie pozostawała w tyle. Wykorzystywano naturalne skóry najwyższej jakości, w tym tak egzotyczne jak skóra rekina (galuchat) czy węża, a także welury, aksamity i jedwabie w geometryczne wzory.

Geometria i forma: Znak rozpoznawczy epoki

Forma krzesła art déco jest natychmiast rozpoznawalna. Kluczowym słowem jest tutaj „zgeometryzowanie”. Projektanci odeszli od zbędnych ornamentów na rzecz czystej bryły. Oparcia krzeseł często przyjmowały kształt muszli, wachlarza lub stylizowanych motywów roślinnych wpisanych w ramy geometryczne.

Charakterystyczne cechy konstrukcyjne to:

• Nogi: Często o przekroju kwadratowym, zwężające się ku dołowi (tzw. nóżki szablowe w tylnej części) lub proste, masywne kolumny. W późniejszym okresie, pod wpływem stylu streamline (opływowego), pojawiały się również nogi gięte z metalowych rurek.
• Podłokietniki: W fotelach i krzesłach z podłokietnikami, często stanowiły one integralną, płynną linię z oparciem lub nogami, tworząc dynamiczną, zamkniętą formę. Często były to masywne, tapicerowane wałki lub drewniane rzeźby o opływowych kształtach.
• Proporcje: Mimo swojej masywności, krzesła te zachowywały idealne proporcje. Były zazwyczaj niższe i szersze niż ich XIX-wieczne odpowiedniki, co zapraszało do wygodnego, zrelaksowanego siedzenia, zwanego „loungingiem”.

Wielcy projektanci: Twórcy ikon

Historia krzeseł art déco to także historia wielkich nazwisk. To właśnie indywidualności twórcze nadały temu stylowi tak różnorodny charakter. Jednym z najważniejszych twórców był Émile-Jacques Ruhlmann. Jego krzesła to kwintesencja francuskiego szyku – perfekcyjnie wykonane, z najdroższych materiałów, o smukłych, niemal arystokratycznych liniach. Ruhlmann wierzył, że luksus jest wartością samą w sobie, a jego meble były przeznaczone dla najbogatszej klienteli.

Z drugiej strony mamy twórców takich jak Eileen Gray czy Le Corbusier (w jego wczesnej fazie), którzy eksperymentowali z nowymi materiałami, jak stalowe rurki czy lakierowana skóra. Ich projekty, choć zaliczane do szeroko pojętego modernizmu, czerpały z ducha art déco w dążeniu do geometrycznej perfekcji, choć w bardziej surowym, industrialnym wydaniu.

W Polsce również mieliśmy wybitnych przedstawicieli tego nurtu. Spółdzielnia Artystów „Ład” tworzyła meble, które łączyły formy art déco z rodzimym folklorem i tradycją, tworząc unikalny, polski styl narodowy. Krzesła proj. Józefa Czajkowskiego czy Zofii Stryjeńskiej to doskonałe przykłady tego, jak art déco adaptowało się do lokalnych warunków.

Dlaczego krzesła art déco są tak wyjątkowe?

Zadajemy sobie pytanie: co sprawia, że po stu latach te meble wciąż budzą takie emocje? Odpowiedź jest złożona i składa się na nią kilka czynników.

1. Ponadczasowa elegancja

Art déco to styl, który się nie starzeje. Jego geometria jest uniwersalna. Krzesło z lat 30. postawione w nowoczesnym, minimalistycznym apartamencie nie wygląda jak antyk wyciągnięty z lamusa, ale jak świadomy, designerski wybór. Jego forma jest na tyle czysta, że doskonale koresponduje ze współczesnym wzornictwem, a jednocześnie na tyle ozdobna, by stanowić mocny akcent we wnętrzu.

2. Jakość wykonania

Mówimy o czasach, gdy „planowane postarzanie produktu” nie istniało. Krzesła te były budowane, by przetrwać pokolenia. Stosowanie tradycyjnych technik stolarskich, takich jak łączenia na jaskółczy ogon, ręczne politurowanie (politura szelakowa) czy precyzyjne fornirowanie, sprawia, że meble te są niezwykle trwałe. Kupując oryginalne krzesło art déco, kupujemy przedmiot, który przy odpowiedniej konserwacji posłuży jeszcze naszym wnukom.

3. Unikatowość i wartość inwestycyjna

W dobie masowej produkcji z płyt wiórowych, posiadanie mebla wykonanego z litego drewna czy szlachetnego forniru jest prawdziwym luksusem. Oryginalne krzesła z epoki są coraz trudniej dostępne, co czyni je doskonałą lokatą kapitału. Ich wartość na aukcjach sztuki i designu systematycznie rośnie. Nawet dobrze wykonane współczesne repliki lub meble stylizowane osiągają wysokie ceny ze względu na pracochłonność ich wykonania.

Art déco we współczesnych wnętrzach

Współczesna architektura wnętrz pokochała styl art déco na nowo. Nie chodzi jednak o tworzenie muzealnych rekonstrukcji, ale o eklektyczną grę stylami. Krzesła art déco świetnie sprawdzają się jako:

• Solitery: Pojedynczy fotel lub krzesło o ciekawej tapicerce postawione w salonie jako element dekoracyjny.
• Zestawy jadalniane: Komplet 6 lub 8 krzeseł wokół prostego, nowoczesnego stołu tworzy wyrafinowaną atmosferę jadalni.
• Kontrapunkty: Wnętrza loftowe, surowe, betonowe zyskują na cieple i elegancji, gdy wprowadzimy do nich welurowe, miękkie formy krzeseł w stylu lat 30.

Projektanci wnętrz często decydują się na odświeżenie starych stelaży poprzez zmianę tapicerki na nowoczesne, odważne kolory – butelkową zieleń, granat, pudrowy róż czy musztardową żółć, co jeszcze bardziej podkreśla geometryczną formę mebla.

Podsumowanie

Historia krzeseł art déco to opowieść o dążeniu do perfekcji. To dowód na to, że przedmiot użytkowy może być dziełem sztuki. Wyjątkowość tych mebli leży w ich zdolności do łączenia sprzeczności: są masywne, a zarazem eleganckie; proste w formie, a jednocześnie bogate w detale i materiały; historyczne, a jednak niezwykle nowoczesne. Niezależnie od tego, czy jesteś kolekcjonerem antyków, czy po prostu miłośnikiem pięknych wnętrz, krzesła art déco oferują jakość i estetykę, której próżno szukać w masowej produkcji współczesnych sieciówek. Są one świadectwem epoki, która nade wszystko ceniła sobie piękno życia – i to piękno zaklęte jest w każdym calu ich drewnianej konstrukcji.